Lurralde Kohesiorako kontseilariak Tuterako araztegiaren hedatzea bisitatu du, Nafarroako saneamenduko bigarren azpiegitura handiena

Nafarroako bigarren araztegi handiena 2001ean inauguratu zen, eta urte eta erdi baino gehiago iraun duten obrak amaitu berri dira. Honi esker, azpiegiturak 2000. urtean erroldatutako 20.000 biztanletik behera izatetik gaur egungo 39.000 biztanleei zerbitzua ematea ahalbidetzen du, bai eta gero eta handiagoa den industria bati ere. Industria hau nekazaritzako elikagaien osagarri da, eta hondakin-ura araztea ere eskatzen du. Instalazioak Fontellas, Cascante eta Murchante herriei ere ematen die zerbitzua.

Instalazioa -Nafarroako Gobernuak, NILSA Lurralde Kohesiorako Departamentuko sozietate publikoaren bitartez, hamar milioi euro inbertitu dituenak- erabat berrituta ikusi du bere instalazio elektrikoa, funtsezko jarduera elektro-intentsibo batean. Nafarroako araztegiek 1,5 milioi euro kontsumitu zituzten iaz energia elektrikoan, nahiz eta 200 biztanletik beherako herriguneetan eraikitzen direnak hau gabe funtzionatzen duten, energia eta ekonomia aldetik jasangarriagoak izateko pentsatuta. Hala ere, handienek, hala nola Arazurik, Tuterak eta Ebroren ardatzean lan egiten duten gainerakoek, energia-kontsumo handia behar dute bertara iristen den hondakin-ura tratatzeko eta ibaira garbi itzultzeko: Tuteraren kasuan, urtean zortzi hektometro kubiko inguru (22.000 metro kubiko egunero). 

Erreformak lohien lerroa ere hobetu du, hau da, hondakin-ura araztearen emaitza. Ildo horretan, biltegiratze eta tratamendu biltegiak handitu dira, aurrekoak berrerabiliz – duela 25 urte eraikiak –, eta eragileak kontrolatzeko eraikin berri bat, biltegi berri bat lehendik zegoenaren ondoan, 200 metro koadroko bi silo berri eta bi zentrifugo berri eraiki dira. Teknologia honi esker, materia organikoa deshidratatu daiteke, zentrifugatze-programan etxeko garbigailu baten antzeko prozesu batean. Azken bi hauek lehendik zegoen eraikinean instalatu dira, baina aurrekoak ordezkatu dituzte, edukiera handiagoa dutelako. 

Gainera, eta eragozpenik gerta ez dadin, elementu bakoitzean desodorizazio-sistema bat ezarri da, erauzketa-motorrarekin, airea desodorizatzeko bi iragazki biologikotan arazteko, 73,5 metro kubikoko edukierarekin. 

Nafarroako Gobernuko Lurralde Kohesiorako kontseilari Óscar Chivitek, NILSAko zuzendari gerente Fernando Mendozarekin batera, Tuterako Udaleko Uren Udal Batzordearen ordezkaritza bat ere izan zuen bisitan, Anichu Agüera udalburua eta hirugarren alkateordea buru zirela. 

2021eko urtarrilean instalatutako eguzki-plakak ere bisitatu dituzte. Araztegiak kontsumitutako energiatik (8.760.000kWh 2021etik 2025eko abuztura), % 6 plaka fotovoltaikoetan ekoizten da (520.000kWh) eta gainerako % 94 saretik lortzen da (8.240.000kWh), horrek dakarren kostuarekin. 

Tuteran, gainera, I+G+B arloan erabiltzen den NILSA laborategia dago, bai eta unitate honek duela hamar urte baino gehiagotik ikerketarako erabiltzen duen lohien instalazio pilotua ere. Bi instalazioak indartu, handitu eta ahalik eta ondoen kokatu dira, haien ahalmena eta funtzionaltasunak maximizatzeko.

NILSAk arazketa-lohietatik energia lortzea proposatzen du, biometano bihurtuz. Biometano hori gas naturalaren sarera injektatuko da, eta diru-sarrera batzuk lortuko ditu. Diru-sarrera horiek 2019-2030 aldirako Hiri Erabilerako Uraren Ziklo Integralaren Plan Zuzentzailearen kontura joango dira. Plana, gaur egun, saneamendu-kanonarekin finantzatzen da hondakin-urak arazteko eta tratatzeko. Zerga hau herritar guztiek ordaintzen dute uraren ordainagiriaren bidez, eta Nafarroako 200 araztegi baino gehiagoren eraikuntza, eragiketa eta mantentze-lanak finantzatzeko balio du. Energia saltzeagatiko diru-sarrerak, urteko 1,7 milioi eurotan zenbatetsiak, kanonaren bilketaren helburu bera izango dute, batez beste 28 milioi euro inguru sartzen baititu urtean. 

Energia ekoizpenaren gainean egin ditu NILSAk Tuterako etorkizuneko lantegirako kalkuluak – Energia Berriztagarrien Zentro Nazionalarekin (CENER) egindako azterketekin lankidetzan –, eta 11,8 gigawatt ordu urtekoa da. Gaur egun, Nafarroan araztegiak kudeatzen dituzten hiru entitateen kontsumoa (NILSA eta Montejurrako eta Iruñerriko mankomunitateak) 35,4 gigawatt ordukoa da (GWh/urte) urteko. Tuteran aurreikusitako ekoizpena (11,8 GWh/urte), fotovoltaikoarekin batera (1,5 GWh/urte), Arazurik sortutakoari gehituta (19,6 GWh/urte), Foru Komunitateko saneamendu- eta arazketa-sistema osoak kontsumitutako energiaren % 93 izango da. 

Garrantzitsua da aipatzea, halaber, biometanoaz gain, eguzki-energiaren alde ere egiten dela. 2019az geroztik, NILSAk eguzki-plakak instalatzeko plan bat burutzen du araztegi guztietan, klimak haien eraginkortasuna bideragarri egiten duenean. Europako finantzaketa % 50ekoa izan zen, EGEF funtsen bidez, 2014-2020ko deialdietan eta baita gaur egungoan, 2012-2027 ere. 2022an, bost araztegik plaka fotovoltaikoak zituzten, eta 425 megawatt orduko sortzen zituzten; gaur egun, hamalau dira eguzki-energia duten eta 820 megawatt orduko sortzen dituzten instalazioak. Eguzki panelak ezartzen jarraitzeko plana datozen urteetan mantenduko da eta une honetan Irurtzun, Viana eta Etxarri-Aranazko panelak instalatzen ari dira. 

Eguzki-energiaren aldeko apustu honek (Iruñerriko Mankomunitateak Arazuriko araztegian hartutako neurriekin batera) Nafarroako saneamenduaren eta arazketaren energia-autosufizientzia lortuko du, urtarrilaren 1etik indarrean dagoen hondakin-urei buruzko Europako zuzentarau berriaren eskakizuna betez.