Ezkurrako araztegia, 432.155 euroko kostua izan duena, martxan da 146 biztanlerentzat

Ezkurrako 146 biztanlek araztegi bat dute duela sei hilabetetik, eta jada ez da isurtzerik egiten Aztugo errekara. Proben fasea gainditu ondoren, 432.155 euroko inbertsioa behar izan duen instalazioak errendimendu osoan funtzionatzen du.

NILSA Nafarroako Gobernuko Lurralde Kohesioaren departamentuari atxikitako sozietate publikoa da eta hondakin-urak arazteaz arduratzen da, eta saneamendu-kanona kudeatzen du, uraren ordainagirian herritar guztiek ordaintzen duten eta azpiegituren eraikuntza eta ondorengo mantentzea finantzatzen duen zerga.   

Ezkurraren kasuan, nabarmendu behar da 1997an udal-sarea berritu egin zela euri-urak eta ur beltzak bereizteko sistema batekin, euri-ura instalaziora iristea eragotziz. Udal-estolderiak horrela banatzea da egokiena prezipitazio meteorologikoetatik datozen kutsadurarik ez duten ur-kantitate handiak ez tratatzeko.   

2022an, udalbatza inguruan dagoen Beintza-Labaiengo araztegira joan zen. Garai hartan eraiki berria zen eta Ezkurran egin den antzeko ezaugarriak zituen, eta bere funtzionamendua eta inguruan zuen inpaktu txikia ezagutu nahi izan zituzten. Urte hartan bertan aurkeztu zion NILSAk udalari 2024an eraiki zen instalazioaren proiektua.   

Gogoratu behar da proiektu horren aurretik lau kokapen-aukera aztertu zirela: lehena, egungo isurtze-puntuaren alboan; bigarrena, 86 metrora; hirugarrena, are urrunago (217 metrora) eta landare-zerrenda batekin babestuta, eta laugarrena, isurtzea gurutzatu eta Aztugo errekaren ezkerraldean. Orubearen malda handiek eta zailtasun orografiko orokorrak aukera posible guztiak hartu ziren kontuan, distantzia, sarbidea, kostu ekonomikoa, segurtasun-arriskuak (luiziak, batez ere) eta paisaiako eta ingurumeneko afekzioak ebaluatuta.   

Lehena etxebizitzetatik gertuegi egoteagatik (40 metro) baztertu zen, aukerarik merkeena bazen ere 357.384 euroko aurrekontuarekin. Bigarrenak, % 9 garestiagoak (389.562 euro), gehiegizko malda zuen % 23koa, eta etxebizitzetatik 86 metrora zegoen. Laugarrena, baserri batetik gertuegi zegoen eta malda handia zuen, ia % 20koa, eta hura ere baztertu egin zen.   

Azkenik, NILSAk hirugarren aukera jo zuen denetan onena, garestiena ere izan arren (aukera merkeena baino % 26,6 gehiago), paisaian hoberen integratzen zena zelako, 150 metro baino gehiagoko distantzia zegoelako herrigunera arte eta irisgarria zelako (% 13ko malda).  

Eremuko topografiak aukera ematen zuenez, ura kulunkatuz banatzen den ohatze bakterianoko araztegi bat egitea aukeratu zen. Hau da, ur-banatzaile batek ohantze batera isurtzen du ura, eta ohantze horretan hondakin-uren zikinkeria janez elikatzen diren, eta beraz, ur hori garbitzen duten, bakterioak hazten dira. Gainera, atxikitzeko hezegune bat egin da amaieran, eta segurtasun-elementu gisa jarduten du, emari handiko uneetan, beharrezkoa bada, ura atxikiz, ibaira egoera onean itzuli baino lehen.   

Halako herri txikietan, 150 biztanle erroldatu baino gutxiago dituztenetan, arazketa-soluzioek ahalegin handia eskatzen dute mantentze gutxi behar duten eta, gainera, ahal bada, energia elektrikorik gabe funtzionatzen duten (horrela matxurak izateko aukera nabarmen gutxitzen baita) sistema irmoak instalatzeko.  

Pasa den larunbatean, martxoaren 22an, uraren mundu-eguna ospatu zen, Nazio Batuek urtero ospatzen duen eguna da gai jakin baten inguruan. Aurten glaziarrak zaintzeari buruz arreta deitu nahi izan da, izoztutako ur-baliabideak etorkizunerako babestea indartzeko modu gisa. NBEk azaltzen duen moduan, glaziarrak ezinbestekoak dira bizitzara: ur gezaren ia % 70 elur- edo izotz-forman dago eta 2.000 milioi pertsona glaziarretako uraren mende daude, ur hori urtu eta mendietatik isurtzean kontsumitzeko, nekazaritzan eta energia ekoizteko erabiltzen delako. Gainera, urtzen badira —2023an mende erdian izandako galerarik handiena gertatu zen, 600 gigatonako galera— itsas maila are gehiago igoko da, eta dagoeneko 1900eko maila baino 20 zentimetro gorago dago. Lurraren berotzea urtean 1,5 °C-tara mugatzeak munduko ondare jotzen diren glaziarren bi herenak salba ditzakete.

Datu horiek erakusten dute uraren zikloa konplexua dela eta ez dela hornitzeko ura hartzera eta, gero, ibaira itzultzeko araztera mugatzen, kutsadurak, prezipitazioen forman izandako aldaketek, tenperaturaren igoerek eta giza jardueraren eta klima-aldaketaren beste ondorio batzuek ere eragina dutela, horrek ere egindakoak. Beraz, lokalki jardun behar da, azpiegitura publikoekin, baina baita norberaren ohiturekin ere, eta aldi berean, ikuspegi orokorragoa izan behar da urak ez baititu mugak ulertzen: banatuta dagoen, baina bakarren den, planetako baliabide bat delako.