NILSAk WCren Munduko Eguna ibaien arazketari eta garbiketari buruzko dibulgazio-aste bihurtu du Igantzin, Beran, Lekarozen eta Baztanen

Nazio Batuen Erakundeak (NBE) azaroaren 19a ospatzen du Komunaren Nazioarteko Eguna, urari buruzko garapen jasangarriaren 6. helburuari buruz ohartarazteko asmoz. Aurtengo goiburua Komun seguruak, berdintasunezko etorkizuna da. Helburua genero-ikuspegia funtsezko gai batean txertatzea da, hala nola edateko ura eskuratzean, bai eta ezinbesteko saneamenduan ere, kolera, disenteria, sukar tifoidea, salmonelosia edo beste infekzio parasitario batzuk ez hedatzeko.
 
Herritar guztien parte-hartzeaz kontzientziatzeko, Nafarroako Gobernuaren NILSA sozietate publikoak jardueren aste oso bat antolatu du, bere urteko hezkuntza-programaren barruan. Gaztelaniaz, euskaraz eta ingelesez eskaintzen dira, eta Igantzin (16an, eskola-tailerrak), Lekarozen (tailerrak institutuan 18an eta 19an, eta ibaira bisitak), Beran (jarduerak institutuan eta ibaian 20an) eta Baztanen izango dira. 

Gainera, asteburuan ate irekien bi jardunaldi eskainiko dira araztegi bat ezagutzera hurbildu nahi duten guztientzat: larunbatean, hilak 21, 10:00etatik 14:00etara egongo da zabalik Berako araztegia. Igandean, hilaren 22an, Baztangoa (Oharrizen), ordutegi berean. Ez da beharrezkoa aldez aurretik izena ematea, baina bisita hasteko azken ordua 13:00ak dira. Jarduera bi hezitzailek egingo dute, eta 50 minutuko iraupena izango du. Bertan, instalazioa ikuskatzen da, funtzionamendua eta arazketa-tratamendua ikasiz. 

Urtero, NILSAk, batez beste 10.000 pertsonak parte hartzen duten hezkuntza-programan, egun horren inguruko jarduerak antolatzen ditu, ura zaintzearen garrantzia azpimarratzeko, ez bakarrik kontsumoa murriztuz, baita ahalik eta gutxien kutsatzen saiatuz ere: besteak beste, hustubideetatik hondakinak bota gabe, ez oliorik, ez produktu kimiko edo medikamentuen hondarrik, zigarrokinak lurrera bota gabe askotan estolderietan erori eta ibaietan amaitzen dutelako. 

Ibaien egoera egokia hezkuntza-programaren kezka ere bada. Izan ere, duela bi urtetik hona, ikasleek eta helduek bazterrak garbitzeko jarduera bultzatu nahi du programak. Jarduera hau ez zen aurreko urteetan eskaintzen, eta, hain zuzen ere, herritarrek beren ohiko bizilekutik gertu dauden ibaiertz batzuen zikinkeria ezagutzeko diseinatu zuen. Zentzu horretan, Berako eta Lekarozko ikastetxeak aktiboki inplikatu dira 2026 osoan zehar, eta hainbat garbiketa-ekintza egin dituzte. Ekintza horietan pneumatiko zaharrak, plastikoak, botilak, latak, zigarrokinak eta brickak berreskuratu dituzte ingurunetik, eta dagokien hondakinen edukiontzian amaitu dute, Bortzirietako Zerbitzuen Mankomunitatearen laguntza eta lankidetza iraunkorrarekin. 

Jarduera horietan Akitania Berria, Gipuzkoa eta Nafarroaren arteko Uramuga proiektu europarraren berri ere eman da. Abenduan amaitzekoa zen, baina luzatu egingo da. NILSAk gidatu du eta inguruko herritarrei hurbildu nahi izan da. Proiektuak Luzaide eta Arnegi, Zugarramurdi eta Sara, Irun eta Hendaia arteko ur eta saneamendu sareak partekatzeko aukera aztertu du. Luzaide eta Zugarramurdi iturburu kalteberagoen mende daude lehorte edo larrialdi garaietan, Frantziako inguruko herrietakoak baino. Hori dela eta, azken herri horietatik Nafarroarako hornidura aztertu da. Ondarolle auzoa Luzaideko araztegiarekin lotzeko aukera ere aztertu da. 

Bera, Lesaka, Baztan, Urdazubi eta Luzaideko bazkideek, Communauté Pays Basquek eta Txingudiko Zerbitzuek, Nafarroako Gobernuaren sozietate publikoaz gain, Europako POCTEFA funts programan parte hartzeko asmoa dute (2028-2034 deialdia), obretarako finantzaketa lortzeko helburuarekin. 

NILSAk uraren, ingurumen-hezkuntzaren eta klima-aldaketaren munduko egunak oroitarazten ditu, eta hezkuntza-jarduerak egiten ditu Nafarroako geografia osoan, barreiatuen dauden biztanleguneei ere dibulgazioa errazteko. Azken urteotan Erro bailaran, Ergoienan, Tafallan, Lodosan, Tuteran edo Ezkurrean egin dira edizioak. Edozein herrik, elkartek, ikastetxek edo norbanakok eska dezake hezkuntza-programak eskaintzen dizkion aukerei buruzko informazioa, www.nilsa.com webguneko hezkuntza-atalaren bidez.    

Iturria: OMS/UNICEF, 2025

• Hamar pertsonatik lauk — 3.400 milioi — komunerako sarbiderik gabe jarraitzen dute.
• Bost pertsonatik batek — 1.700 milioi — oraindik ez du eskuak urarekin eta xaboiarekin garbitzeko tokirik etxean.
• 10 eta 19 urte bitarteko bost nerabetik batek komun-ontzi osasungaitzak partekatu behar ditu beste familia batzuekin edo bere beharrak aire zabalean egin behar ditu.
• 79 herrialdetan, emakumeek urarekin, saneamenduarekin eta higienearekin lotutako gobernu-postuen % 50 baino gutxiago betetzen dute, eta 23 herrialdetan, % 10 baino gutxiago.

"Saneamendu-zerbitzu seguru ezak eragindako emakumeen, nesken eta beste talde batzuen — hala nola adinekoak, desgaituak eta genero desberdinekoak — parte-hartzea funtsezkoa da inor atzean utziko ez duten zerbitzu erresilienteak sortzeko".

"Saneamendu segurua giza eskubide unibertsala da. Saneamendu-zerbitzuek ez badiete erantzuten biztanleriaren erdiaren (emakumeen) beharrei, komunitate osoa atzean geratzen da".