Nafarroa, Euskadi, Katalunia eta Frantzia elkarlanean ari dira ura berrerabiltzeko planak diseinatzeko proiektu europar batean

Europar Batasuneko Espainia-Frantzia-Andorra (POCTEFA) lurralde-lankidetzako programek Nafarroa aukeratu dute berriro ere hiru urteko proiektu baten lider gisa (Regenaqua). Proiektu horretan, ur araztua berrerabiltzea eta arazketa gehiago sofistikatzea aztertuko da, sortzen ari diren kutsatzaileen tratamenduak garatuz, antibiotikoak kasu. Nafarroako Gobernuko Lurralde Kohesiorako Sailari atxikitako NILSA sozietate publikoa buru duen partzuergoak honako hauek hartzen ditu bazkide gisa: Bilbao-Bizkaia Ur Partzuergoa (Bizkaia), Gasteizko Udal Urak (Araba), Besòs Tordera Partzuergoa (Bartzelona), eta Frantziako Communauté d 'agglomération Pays Basque, Communauté de Communes du Pays de Nay, Syndicat des Eaux Luy Gabas Lées, Centre National de Recherche Scientifique (IPREM) eta Ecocène. 

Bederatzi erakunde publikoen artean 2.285.339 euro eskatu dituzte joan den otsailean finantzaketaren % 65 (1.479.304 euro) eman zien deialdi baterako; horietatik 282.168 euro NILSAri dagozkio. Sozietate publikoa, Nafarroako saneamenduaz eta arazketaz arduratzen dena, konglomeratuaren lerro-burua da, aurreko POCTEFAn. Emergentcyk eta bere aurrekoak, Outbiotics proiektu europarrak (2018 eta aurten garatuak), ibaietan eta ur-masetan sortzen ari diren antibiotikoak, bakterioak eta beste kutsatzaile batzuk detektatzera bideratu zituzten beren ikerketak, ondoren horiek ezabatzeko irtenbideak bilatzeko. 

Proiektu horiek Europar Batasunaren hondakin-uren tratamendurako zuzentarau berriaren barruan sartzen dira. Zuzentarau hori urtarrilaren 1etik dago indarrean, eta tratamendu kuaternarioak abian jartzeko beharra jasotzen du (laugarren belaunaldiko tratamendu gisa itzul daiteke, edo teknologia batekin, egungoa baino garatuagoa), araztegietan bertan kutsatzaile emergenteak ezabatu ahal izateko, ura berriro ibaietara itzuli aurretik. Zuzentarauak herbizidak, farmazia-konposatuak (antipsikotikoak, analgesikoak, antibiotikoak...) edo antibiotikoei erresistente diren bakterioak (aztertutako lurraldeetako hondakin-ur guztietan aurki daitezke) bezalako substantziak jasotzen ditu.

Funtsezkoa da azpimarratzea uraren hiri-zikloak (urtegian, iturrian, putzuan, akuiferoan... biltzen denetik urak araztera arte) hiriko bizitza, nekazaritza eta ingurumena lotzen dituela, eta, beraz, puntu kritiko bihurtzen dela sortzen ari diren kutsatzaileak eta antibiotikoekiko erresistentziak hedatzeko. 

Regenaqua proiektuak hiru helburu nagusi ditu: urak tratatzeko teknologia berriak garatzea (kuaternarioak); tratatutako ura berrerabiltzeko planta pilotuak eraikitzea; eta berrerabiltzeko lehen plan estrategikoa egitea, parte hartzen duten lurralde guztietan antzekoa (emaitza estrapolagarrien eta eskalagarrien bidez). 

NILSAk, Nafarroako Gobernuko Lurralde Kohesiorako departamentuaren erakunde instrumentala den aldetik, kuaternario-tratamenduen azterketa pilotua egingo du bigarren foru-araztegi handienean, Tuteran, eta patente teknologiko propioa testatuko du. Aurreko Outbiotics proiektuan hondakin-ur errealarekin egindako probek antibiotikoak % 90etik gora ezabatzea lortu zuten teknologia patentatu horrekin, eta orain berriro aplikatzea bilatzen da, beharrezko garapen eta doikuntzekin. 

Zentzu horretan, Bilbao Bizkaia Ur Partzuergoak Bilboko araztegian hondakin-uraren tratamendu guztia (kuaternarioak barne) barne hartuko duen instalazio pilotu bat ezartzeko interesa ere agertu du, etorkizunean, eskala errealera zabaltzeko. Bestalde, NILSAren ildo beretik, ura berrerabiltzeko plan bat idatziko dute, eta LIFE eta Horizon deialdietako Europar Batasuneko proiektuetan ere badituzte esperientziak. 

Gasteizko enpresa publikoak kutsatzaileak ezabatzeko planta pilotu bat zehaztuko du, eta hezeguneetako errendimenduak ere aztertuko ditu. Arabako hiriburuko araztegiak berak instalazioan birsortutako ura berrerabiltzen du jada instalazioak garbitzeko. Ur leheneratua, patogenorik gabea eta kalitate eta osasungarritasun bikaineko bermea duena, hain zuzen ere tratamendu aurreratu hauengatik (kuaternarioak), industria-instalazioak garbitzeko, poligonoak garbitzeko, kaleak baldekatzeko edo golf-zelaiak, jardin, parke eta beste azalera batzuk ureztatzeko erabiltzen da.  Bazkide batzuek, hala nola Besòs Tordera Partzuergoak, ur birsortuen plan zuzentzaile propioa badute ere, planak instalazio pilotuetan saiakuntzak eta probak egin ondoren idatziko dira. Bartzelonako erakundeak adierazi du berea eguneratzeko aprobetxatuko duela. 

Proiektu horiek, Europar Batasunak eta hondakin-uraren tratamenduan eta arazketan kide guztiek duten esperientzia handiak bermatuak, Europako lege-esparru batean ez ezik, klima-aldaketaren testuinguru global batean ere sartzen dira. Testuinguru horretan, ziklo hidrikoan muturreko gertakariak ematen dira, lehorteak zein prezipitazio handiak. Gertakari horiek ohiz kanpokoak dira, baina gero eta ohikoagoak dira lurralde guztietan, eta suntsitzaileak izan daitezke.

 Gogora ekarri nahi dugu joan den urtarrilean, Nazio Batuetako Unibertsitateko Ur, Ingurumen eta Osasun Institutuak (UNU-INWEH, ingelesezko sigletan) adierazi zuela "mundua porrot hidrikoan sartu zela", eta uraren erabilera okerra mehatxu bihurtu dela mundu osoan. Mediterraneoa eta Europako hegoaldea, Espainiaren kasuan bezala, eremu kaltetuenen artean daude.  Ur-porrotak adierazten du lurralde askok beren ur-sarrerak baino gehiago gastatzen dutela (euriteengatik) eta, gainera, akuiferoetan, glaziarretan edo hezeguneetan metatutako erreserbak agortzen dituztela. Epe luzera, ur-eskasia oso larria izango da. Hori ez da Nafarroaren kasua; izan ere, Nafarroako Gobernuak 2019-2030 aldirako Hiri Erabilerako Uraren Ziklo Integralaren Plan Zuzentzailea garatu zuen, hain zuzen ere, kudeaketa hidriko optimo baterako ibilbide-orri gisa, baina ezin da bizi gero eta mehatxagarriagoa den testuinguru klimatiko bati bizkar emanda, non ura oso ondasun urria den.

Uraren Munduko Egunerako NBEren webgune ofizialean jasotako datuak.

• 1.000 milioi emakumek baino gehiagok — mundu osoko emakumeen laurden batek baino gehiagok ( % 27,1) — ez dute arriskurik gabe kudeatutako edateko uraren zerbitzurik.  (ONU-Mujeres/DAES, 2023)
• 1.800 milioi pertsonak oraindik ez dute edateko ura beren etxeetan, eta hiru familiatik bitan, emakumeak dira ur bila joatearen erantzule nagusiak. (OMS/UNICEF, 2023)
• Datuak ditugun 53 herrialdeetan, emakumeek eta neskek egunean 250 milioi ordu ematen dituzte ura biltzen, gizonek eta mutikoek baino hiru aldiz gehiago. (ONU-Mujeres/DAES, 2024)
• Egunero bost urtetik beherako 1.000 haur inguru hiltzen dira munduan ur osasungaitzaren, saneamendu ez-seguruaren eta higiene eskasaren ondorioz. (OMS, 2023)

Herrialdeen % 14 inguruk oraindik ez du mekanismorik emakumeek urarekin eta ur-baliabideen kudeaketarekin lotutako erabakiak hartzeko, berdintasunez parte hartzea bermatzeko.(PNUMA-DHI, Asociación Mundial para el Agua, ONU-Mujeres, 2025)