Olazti/Olazagutíako araztegi berria proba-fasean sartu da, 2,81 milioi euroko birmoldaketaren ondoren

Olazti/Olatzagutiak araztegi berria du jada, ekainaren 2tik proba-fasean dagoena; aurrekoa, berriz, 1991n eraiki eta 1992an martxan jarri zena, udazkenean eraitsiko da. Eraisteko lizitazioa hilabete honetan argitaratuko da Nafarroako Kontratazioen Atarian, 300.000 euro inguruko aurrekontuarekin. Obrak irailean hasiko dira eta hiru hilabetean amaituko dira. Bere lekuan segurtasun-aintzira bat jarriko da, nahiz eta bertako elementuetako batzuk berria egiteko egokitu diren.  

Eraginkorragoa, modernoagoa eta zabalagoa den instalazio berri bat proiektatzeko erabakia, hiru hamarkadatan emaria eta karga kutsatzailea handituz joan direlako eta erabiltzen diren elementuak eta teknologiak pixkanaka zaharkitzen joan direlako hartu zen. Duela gutxi, hondakin-uren tratamenduari buruzko 2024/3019 zuzentarau berrian jasotako Europar Batasunaren eskakizunak gehitu dira, nitrogenoa eta fosforoa murrizteko helburuarekin, eta horrek Arakil ibaia hobetzen lagunduko du.  

Instalazioari dagoeneko hainbat garapen egin arren, lehen zaharberritzea 2005ean egin baitzen, eta ohantze-erreaktore mugikor bat ezarri zen orduan, hau da, pieza plastikoetara itsasten diren eta karga kutsatzailearekin elikatzen diren bakterioen bidez ura tratatzen duen elementu bat. Horrela, karga hori uretatik kentzen da eta, ondorioz, ura garbi uzten da. Lortutako lokatzak biltegiratu eta lokatz hori loditzeko sistema bat ere eraiki zen. Hamar urte geroago, bigarren hobekuntza bat egin zen, araztegia bigarren ohantze mugikor batekin hornituta.  

Ondoren, 2020ko amaieran, amaitu berri den birmoldaketa integral horri ekitea aurreikusita zegoen, baina zenbait faktorek atzerapen nabarmena eragin zuten: alde batetik, Neolito garaiko hondakinak aurkitu zituzten, eta obrak geldirik egon ziren Nafarroako Gobernuaren Vianako Printzea Erakundearen oniritziaren zain zeuden bitartean, eta, ondoren, kultur erakunde horrek ezarritako baldintzak betetzeko egokitzapenagatik. Bestalde, koronabirusak eragindako pandemiaren inpaktuen ondorioz altzairua eta hormigoia bezalako materialetan prezioak igo izanak lizitazio-pleguak birritan birplanteatzea eragin zuen. Azkenik, 2023ko apirilean hasi ziren lanak.  

Instalazio zaharra zegoen tokia 1.300 m3 inguruko edukiera duen urmaeleratze bihurtuko da. Gainera, nabarmendu behar da lanek emariaren tratamendua indartzeko beste elementu bat ere badutela, ekaitzen tanga. Elementu horrek ekaitz gogorren emari handien edo ustekabeko uraldien hartzaile gisa jarduten du, hasiera batean atxikitzeko eta, gero, araztegira bidaltzeko, baina hura kolapsatzea saihestuta. Egungo instalazioak, batez beste, 15,63 litro segundoko emaria (1.350 m3/eguna) trata dezake, eta gehienez 46,90 litro onartuko ditu segundoko.

Hamar urtez baino gehiagoz Irurtzungo araztegian arrakastaz erabili den teknologia ezarri da. Lohi aktiboen eta film finkoen sistema integratua da, eta ingelesezko siglen ordaina da: Integrated Fixed-Film Activated Sludge. Plastikozko pieza txikiak dira, eta artifizialki aireztatuta, hondakin-uraren tanga batean (IFAS erreaktore biologiko bat) bueltak ematen dituzte, materia organikoa (lohia) uretatik bereizteko eta, beraz, ura garbi geratzeko. 

Plastikozko pieza horietan, uretako zikinkeriaz elikatzen diren mikroorganismoak hazten dira. Erreaktoreko ura aireztatzen eta astintzen denean, uniformeki banatzen dira, eta, beraz, oso eraginkorrak dira kutsadura-harrapari gisa. Erreaktoretik ateratzen den ura behar diren kalitate-estandarren arabera araztuta dago.   

Gainera, abantaila bat du: ez du produktu kimiko erantsirik behar; aitzitik, injektatutako airearekin, plastikozko piezekin eta behar bezala maneiatzearekin arazketa ahalbidetzen du, eta nitrogenoa eta fosforoa ere kentzen ditu. Elikagai horiek algak ugaritzea eragin dezakete ubideetan, eta uraren oxigenoa kontsumitzen dutenez, arrain-bizitzari kalte egiten diote.   

Horrez gainera, araztegiak telekontrol-sistema bat du, mantentze-langileek matxuren berri berehala izateko, alertak SMS eta Internet bidez jasota. Sistema horri esker, gorabehera oro 24 ordu baino lehen konponduko dela bermatzen da. Bestalde, proba-fasea gainditu ondoren, irailetik aurrera, astean bitan mantentze-lanetarako bikote bat bertaratuko da elementu mekanikoak, lorezaintza eta ibaira isurtzeko puntua ikuskatzeko.   

2.818.607,98 euroko inbertsioa egin da. NILSAk kudeatzen duen eta uraren ordainagirian nafar guztiek ordaintzen duten saneamendu-kanonak ordaintzen du inbertsio hau, zeina Hiri Erabilerarako Uraren Ziklo Integralaren 2019-2030 aldirako Plan Zuzentzailearen barruan dagoen.   

Gogoratu behar da ehun biztanle baino gutxiagoko herriguneetarako instalazioak eraikitzean inbertitzeaz gain, garrantzitsua dela ere antzinatasunarengatik edo erabileragatik jada amortizatuta dauden azpiegiturak zati batean edo osorik birmoldatzera eskainitako saila, kasu honetan egin den moduan. Olazti/Olatzagutia Fiteron eta Cintruenigon dagoeneko amaituta dauden zaharberritzeetara gehitzen da, edo oraindik egiten ari direnetara, hala nola Corellakoa eta Tuterakoa; baita udazkenean hasiko direnetara ere, hala nola Lizarrakoa eta Lodosa-Sartagudakoa, biak Jurramendiko Mankomunitatearen esparruan daudenak. Instalazio horiek guztiek 20 eta 30 urte bitarteko balio-bizitza dute eta amortizatuta daude; aldi berean, prestazio gutxiegi dituzte zerbitzu ematen dieten herrien eskakizun berrietarako.