NILSAk Uraren Mundu Eguna ospatu du Cintruénigon ikasleekin

Espainiako Gobernuko Klima Aldaketaren Bulegoak joan den martxoaren 13an aurkeztu zen eta Lurraren berotzeak uretan dituen ondorioei buruzko alertak dituen Clivar Spain txostena babestu zuen. Gure herrialdea inguratzen duten itsasoen tenperatura mundu-mailako batez bestekoa (0,25 gradu hamar urtean behin) baino % 67 azkarrago igo da; glaziarrek, izotzak, elurrak eta beti izoztuta dauden lurzoruek behera egiten dute, batez ere Pirinioetan eta Sierra Nevadan; eta idortasunaren eta lehortearen larritasunaren goranzko joerak jarraitzen du, nahiz eta martxoko lehen hamabostaldian Espainiak prezipitazio ugari jaso. 

Baina ez gaitezen azken datu horrekin itsutu: lehorteak gero eta ohikoagoak eta biziagoak izango dira, prezipitazioak irregularragoak eta aurreikusezinagoak, eta elur-geruzen iraupena eta metaketa gero eta txikiagoak izango dira, eta arriskuan jarriko dira mendialdeetan izotza urtzeaz elikatzen diren ur-baliabideak.

Nafarroan, NILSAk, arazketa kudeatzen duen eta 2019-2030ko Hiri-erabilerako Uraren Ziklo Integralaren Plan Zuzentzaileaz arduratzen den sozietate publikoak, Nazio Batuek martxoaren 22an ezarritako Uraren Mundu Eguna ospatu du Cintruénigon bere ohiko hezkuntza-programako jarduerekin. Nafarroako Gobernuko Lurralde Kohesioko departamentuari atxikita dagoen plan hori berrikustear dago, eta, horrez gain, joan den udazkenetik hezkuntza-eskaintza areagotu du, ur-zikloak eskatzen duen gizarte-zaintzari buruzko kontzientziazioan jende gehiagorengana iristeko. 

Hilaren 17an eta 18an hiru tailer eman ziren (Ura jokoan, ur birtuala eta klima-aldaketa) La Paz IESeko DBHko lehen, bigarren eta hirugarren mailetarako, eta guztira 360 ikaslek parte hartu zuten. Gaur, Capuchilandia haur-eskolako 68 txikik gozatu dute Miguela, Jokin eta uraren ipuinak ipuinaz, ura modu onean erabiltzeari eta baliabide bat zaintzearen garrantziari buruzkoa ipuina. Nafarroan tradizionalki ugaria izan den baliabide bat izan arren, estresa jasango du, hau da, klima-aldaketak eragingo dio, tenperaturak igotzea eta prezipitazioak murriztea ekarriko baitu, oro har, nahiz eta inbertsio handiko gertakariak biziko ditugun, hala nola euri-jasak eta uholdeak. Hori guztia haurren eta jolasaren ikuspegitik. 

Bestalde, maiatzaren 5ean eta 7an, Nasbaskozeko Otero ikastetxeko 356 ikasle cintruenigoarrek NILSAren hezkuntza-programak estreinatu duen Aquakid tailer berrian parte hartuko dute. Hau da, guztira, Cintruénigoko ia zortziehun gaztek ur-zikloari buruzko heziketa jasoko dute bi astean, ikastetxeek eskatuta urtero udalerri horretan errepikatzen diren jardueretan. 

Aurtengo Clivar Spain txostena, 2006an, 2010ean eta 2017an argitaratutako serieari gehitzen zaiona, bere historiako datu-bilketa handienean oinarritzen da (berrehun erreferentzia bibliografiko zientifiko baino gehiago), eta argi eta garbi adierazten du Mediterraneoko eremua izango dela zigortuena, duela berrogei urte baino gehiagotik mundu-mailako datuak baino bi eta hiru aldiz azkarrago berotzen ari baita. Gainera, txostenak dioenez, mendearen lehen laurden honetan azken mende eta erdiko lehorterik larrienak izan dira.

Herrialdearen iparraldeko eta mendebaldeko kostaldean egoera ez da hain kezkagarria, baina eskualde guztiak – kostaldekoak eta barrualdekoak – kaltetzen ari dira, eta ondorioak dituzte populazioan, faunan, floran eta historian ere: Pirinioetako eta Picos de Europako izotz-kobetan dauden eta milurtekoetako informazio klimatikoa duten paleo-ingurumeneko artxiboak desagertzen ari dira, eta haien erabilera zientifikoa funtsezkoa da datuak alderatzeko eta analisiak egiteko. 

Proiekzioen arabera, halaber, sute-arriskuak gora egingo du, bero-bolada handiagoak eta ohikoagoak izango dira, lurzoruetan eta biodibertsitatean hezetasuna galduko da, airearen tenperaturak gora egingo du –batez ere hiriguneetan, populazioaren % 81 bertan bizi baita– eta lehorte handiagoak izango dira, tenperatura altuek ura gehiago lurrunduko baitute. 

NILSA uraren zikloari lotutako edo harengan eragin zuzena duten fenomeno horiek guztiak ulergarri egiten saiatzen da adin guztietako publikorentzat. Cintruénigoko ikastetxearen kasuan, hiru urtera arteko Haur Hezkuntzako txikienek ere Miguela igelaren haurrentzako ipuinen bidez egungo egoerara hurbildu ahal izan dute. 

Bestalde, Nafarroa izan zen klima-aldaketa arintzeko eta horretara egokitzeko Europar Batasunaren proiektu bat lortu zuen Europako lehen eskualdea: LIFE-IP NAdapta-CC proiektua estrategia integratu bat da, eta 2017an eman zitzaion Nafarroako Gobernuari, zortzi urterako. Klima-aldaketaren ondorioei aurrea hartzea du helburu, ondorio negatiboak mugatuko dituzten egokitzapen-neurriak garatuz. NILSA Europako plan horretako uraren ardatzean parte hartzen duen sozietate publikoa da.  

Aurten Nazio Batuek glaziarrak zaintzeari buruz arreta deitu nahi izan du, izoztutako ur-baliabideak etorkizunerako babestea indartzeko modu gisa. NBEk azaltzen duen moduan, glaziarrak ezinbestekoak dira bizitzara: ur gezaren ia % 70 elur- edo izotz-forman dago eta 2.000 milioi pertsona glaziarretako uraren mende daude, ur hori urtu eta mendietatik isurtzean kontsumitzeko, nekazaritzan eta energia ekoizteko erabiltzen delako. 

Gainera, urtzen badira —2023an mende erdian izandako galerarik handiena gertatu zen, 600 gigatonako galera— itsas maila are gehiago igoko da, eta dagoeneko 1900eko maila baino 20 zentimetro gorago dago. Lurraren berotzea urtean 1,5 °C-tara mugatzeak munduko ondare jotzen diren glaziarren bi herenak salba ditzakete.   

Datu horiek erakusten dute uraren zikloa konplexua dela eta ez dela hornitzeko ura hartzera eta, gero, ibaira itzultzeko araztera mugatzen, kutsadurak, prezipitazioen forman izandako aldaketek, tenperaturaren igoerek eta giza jardueraren beste ondorio batzuek ere eragina dutela.   

Efemeride hori dela eta, ofizialki onartutako ia herrialde guztiak biltzen dituen munduko nazioarteko erakunde handienak urari buruzko txosten berezia argitaratzen du urtero. Aurten, Ur-dorreak: mendiak eta glaziarrak izeneko txostenean, erabakitzeko ahalmena duten erakundeei zuzendutako politika publikoen gomendioak jasotzen dira, gobernu-praktikak hobetu eta azterketa sakonak egin ditzaten.   

Beraz, lokalki jardun behar da, azpiegitura publikoekin, baina baita norberaren ohiturekin ere, eta aldi berean, ikuspegi orokorragoa izan behar da urak ez baititu mugak ulertzen: banatuta dagoen, baina bakarren den, planetako baliabide bat delako.